Baskılı bir poşetin üzerindeki logo, sürtündüğünde silinmiyor ya da bantla çekildiğinde kalkmıyorsa, bunun arkasında çoğu zaman gözle görülmeyen bir işlem vardır: korona işlemi. Bu yazıda polietilen filmin neden bu işleme ihtiyaç duyduğunu, işlemin nasıl yapıldığını ve baskı kalitesini hangi yollardan etkilediğini anlatıyoruz.
Polietilen neden mürekkebi tutmaz?
Polietilen, kimyasal olarak oldukça “ilgisiz” bir malzemedir. Yüzeyinde başka maddelerle bağ kurmaya yatkın gruplar azdır; bu yüzden yüzey enerjisi düşüktür. Bu özellik, polietileni nemden ve birçok kimyasaldan koruyan şeyin ta kendisidir, ama baskı için bir engel oluşturur.
Yüzey enerjisi düşük bir yüzeye sürülen sıvı, yayılmak yerine toplanır. Yağlı bir tavaya damlayan su damlası gibi, mürekkep de işlem görmemiş polietilen filmde küçük boncuklar oluşturur. Mürekkep kurusa bile yüzeye zayıf tutunur; sürtünmeyle ya da bir bantla çekildiğinde kolayca kalkar.
Baskının kalıcı olması için mürekkebin filmin yüzeyini iyi ıslatması, yani yüzeye yayılarak tutunması gerekir. Korona işlemi tam olarak bunu sağlamak için yapılır.
Korona işlemi nasıl yapılır?
Korona işleminde film, yüksek gerilim uygulanan bir elektrot ile topraklanmış bir silindir arasından geçirilir. Elektrot ile film arasındaki dar hava aralığında bir elektrik boşalması oluşur. Bu boşalma, karanlıkta mor-mavi bir ışıltı olarak görülebilir; işleme adını veren de bu ışıltıdır.
Boşalma bölgesindeki enerjili parçacıklar film yüzeyine çarpar ve yüzeydeki molekül yapısını çok ince bir tabakada değiştirir. Yüzeyde, mürekkeple bağ kurmaya daha yatkın gruplar oluşur. Filmin geri kalanı, yani kalınlığı, dayanımı ve görünümü bu işlemden etkilenmez; değişiklik yalnızca en dış yüzeydedir.
İşlem filmin yalnızca baskı yapılacak yüzüne uygulanır. Her iki yüze baskı yapılacaksa iki yüz de işlenir. Gereğinden fazla işlem, film katlarının birbirine yapışması gibi istenmeyen sonuçlar doğurabileceği için işlem seviyesi ihtiyaca göre ayarlanır.
Üretimin hangi aşamasında uygulanır?
Korona işlemi çoğunlukla film ekstrüzyonu sırasında, film soğuyup yassılaştırıldıktan sonra ve bobine sarılmadan hemen önce yapılır. Bu noktada yüzey tazedir ve işleme en iyi yanıtı verir. Pek çok şişirme film hattında korona ünitesi, sarıcının hemen önüne yerleştirilir.
Bazı baskı makinelerinde de korona ünitesi bulunur. Bu ikinci ünite, uzun süre beklemiş ya da başka bir yerden gelmiş bobinlerde yüzeyi baskıdan hemen önce tazelemek için kullanılır. Hangi düzenin seçileceği, üretim akışına ve filmin baskıya ne kadar sürede ulaştığına bağlıdır.
Etkisi neden zamanla azalır?
Korona işleminin etkisi kalıcı değildir. İşlem görmüş yüzey zamanla eski durumuna doğru döner; buna sektörde etkinin “düşmesi” denir. Düşüşün hızı; filmin hammaddesine, içerdiği katkılara, depolama sıcaklığına ve sürenin uzunluğuna göre değişir.
Katkı maddeleri burada özellikle önemlidir. Filmi kaygan yapan ya da katların birbirine yapışmasını önleyen bazı katkılar, zamanla filmin içinden yüzeye doğru göç eder. Yüzeyde biriken bu ince tabaka, mürekkep ile film arasına girerek tutunmayı zayıflatabilir. Bu yüzden baskı yapılacak filmlerde katkı seçimi, korona işlemiyle birlikte düşünülür.
Pratikte bu, korona işlemi görmüş bobinlerin uzun süre bekletilmeden baskıya alınması ve sıcak ortamlarda depolanmaması anlamına gelir. Uzun süre beklemiş bir bobin, baskıdan önce yeniden kontrol edilmelidir.
İşlem nasıl kontrol edilir?
Korona işleminin etkisi gözle görülmez; bu yüzden basit ama düzenli kontroller gerekir. Atölyelerde yaygın olarak kullanılan yöntemler şunlardır:
- Test sıvıları ve kalemleri: Farklı yüzey gerilimine sahip test sıvıları filme sürülür. Sıvının yüzeyde yayılıp yayılmadığı ya da hemen boncuklanıp boncuklanmadığı, yüzeyin ıslanabilirliği hakkında fikir verir.
- Bant testi: Baskı kuruduktan sonra üzerine yapışkan bant yapıştırılıp hızla çekilir. Bantla birlikte mürekkep kalkıyorsa tutunma yetersizdir.
- Sürtünme ve buruşturma: Baskılı yüzey parmakla ya da başka bir yüzeyle ovulur, film buruşturulur. Mürekkep çatlayıp dökülüyorsa sorun yüzey hazırlığında ya da mürekkep seçiminde olabilir.
Bu kontrollerin sonuçları kayda geçirildiğinde, hangi bobinin ne zaman ve hangi sonuçla basıldığı izlenebilir. Sorun çıktığında nedeni bulmak da kolaylaşır.
Sık görülen baskı sorunları
Baskıda ortaya çıkan her sorun korona işleminden kaynaklanmaz, ama bazı belirtiler yüzey hazırlığına işaret eder. Bunları tanımak, sorunun kaynağını daha hızlı bulmaya yardımcı olur.
- Boncuklanma ve boşluklar: Mürekkep yüzeye yayılmıyor, düz renk alanlarında küçük delikler ya da benekler kalıyorsa yüzey yeterince ıslanmıyor olabilir.
- Kalkan mürekkep: Baskı ilk bakışta düzgün görünse de bantla ya da sürtünmeyle kalkıyorsa tutunma zayıftır. İşlem seviyesi yetersiz olabilir ya da etki zamanla düşmüş olabilir.
- Bobin içinde farklı sonuç: Bobinin bir bölümü iyi basılırken başka bir bölümü sorun çıkarıyorsa, işlemin film eni boyunca eşit uygulanıp uygulanmadığına bakılmalıdır.
- Katların yapışması: Bobin açılırken film katları birbirine tutunuyorsa, işlem gereğinden yoğun yapılmış olabilir.
Bu belirtilerin başka nedenleri de olabilir: uygun olmayan mürekkep, yanlış kuruma ayarı ya da filmdeki katkılar. Bu yüzden sorun çözülürken korona işlemi, mürekkep ve film birlikte ele alınır.
Baskı yöntemine göre farklar
Poşet baskısında en yaygın yöntemlerden biri flekso baskıdır. Esnek kalıplarla yapılan bu baskıda mürekkep ince bir tabaka hâlinde filme aktarılır ve hızla kurur; yüzeyin iyi hazırlanmış olması, ince çizgilerin ve düz renk alanlarının düzgün çıkması için önemlidir. Rotogravür baskıda ise mürekkep, oyulmuş bir silindirin hücrelerinden filme aktarılır; burada da yüzeyin mürekkebi eşit biçimde kabul etmesi gerekir.
Yöntem ne olursa olsun, korona işlemi mürekkep seçiminden bağımsız düşünülmemelidir. Polietilen için geliştirilmiş mürekkepler, işlem görmüş yüzeyle birlikte çalışacak biçimde formüle edilir. Mürekkep tedarikçisinin önerileri ve deneme baskıları, en güvenilir yol göstericidir.
Poşet alırken nelere dikkat edilebilir?
Baskılı poşet sipariş eden bir işletmenin korona ayarlarıyla doğrudan uğraşması gerekmez. Yine de birkaç basit adım, baskı kalitesinden emin olmaya yardımcı olur:
- Seri üretimden önce baskılı numune isteyin ve üzerinde basit bir bant ve sürtünme denemesi yapın.
- Poşetlerin uzun süre depolanacağı koşulları üreticiyle paylaşın; sıcak ortamlar baskı ve film yüzeyini etkileyebilir.
- Poşet içeriğiyle baskı arasında temas olacaksa, kullanılan mürekkebin bu uygulamaya uygunluğunu ilgili mevzuat çerçevesinde üreticiyle değerlendirin.
Korona işlemi, baskılı bir poşetin görünmeyen ama vazgeçilmez hazırlık adımıdır. Doğru yapıldığında fark edilmez; yapılmadığında ya da etkisi kaybolduğunda ise baskının kendisi bunu açıkça gösterir.